ქარის სიჩქარე და ბოფორტის შკალა: კმ/სთ, მ/წმ და როდის არის ქარი საშიში
პროგნოზში ქარი ხან კმ/სთ-ში წერია, ხან მ/წმ-ში, ზოგჯერ კი ბალებში. ვხსნით, როგორ გადავიყვანოთ ერთეულები, რას ნიშნავს ბოფორტის შკალა და რა სიჩქარიდან უნდა ვიყოთ ფრთხილად.
ქარი ამინდის ის ელემენტია, რომელსაც პროგნოზში ხშირად ყურადღებას ნაკლებად ვაქცევთ, თუმცა სწორედ ის განსაზღვრავს, რამდენად ცივად იგრძნობა ზამთრის დღე, რამდენად უსაფრთხოა მთაში ლაშქრობა ან ზღვაზე ნავით გასვლა, და დგას თუ არა საფრთხე წაქცეული ხეებისა და ჩამოგდებული სახურავების სახით. ამ სტატიაში განვმარტავთ, როგორ წავიკითხოთ ქარის სიჩქარე სხვადასხვა ერთეულში და როგორ შევაფასოთ ის ბოფორტის შკალით.
კმ/სთ და მ/წმ — როგორ გადავიყვანოთ
საქართველოში და ყოფილი საბჭოთა სივრცის ქვეყნებში ქარის სიჩქარე ტრადიციულად მეტრებში წამში (მ/წმ) იზომება, ბევრი საერთაშორისო აპლიკაცია კი კილომეტრებს საათში (კმ/სთ) იყენებს. გადაყვანა მარტივია:
- მ/წმ → კმ/სთ: გაამრავლეთ 3,6-ზე. მაგალითად, 10 მ/წმ = 36 კმ/სთ.
- კმ/სთ → მ/წმ: გაყავით 3,6-ზე. მაგალითად, 54 კმ/სთ = 15 მ/წმ.
- საზღვაო და საავიაციო პროგნოზებში გვხვდება კვანძებიც: 1 კვანძი დაახლოებით 1,85 კმ/სთ-ია, ანუ დაახლოებით ნახევარი მეტრი წამში.
პროგნოზში, როგორც წესი, ორი ციფრია: საშუალო სიჩქარე და ქარის ბერვა (მოკლე, მკვეთრი დაბერვა, ინგლისურად gust). ბერვისას სიჩქარე ხშირად საშუალოზე გაცილებით მეტია, და ზიანსაც — წაქცეულ ხეებს, მოგლეჯილ ტენტებს, დამსხვრეულ ფანჯრებს — ძირითადად სწორედ ბერვები იწვევს. ამიტომ ქარის შეფასებისას ორივე ციფრს უყურეთ. თუ საშუალო სიჩქარე ზომიერია, ბერვები კი ძლიერი, ქარი „ტალღებად“ მოდის და სწორედ ასეთი უეცარი დაბერვები აკვირვებს ხოლმე ფეხით მოსიარულეებსა და მძღოლებს.
ბოფორტის შკალა: 0-დან 12 ბალამდე
ბოფორტის შკალა XIX საუკუნის დასაწყისში ბრიტანელმა საზღვაო ოფიცერმა ფრენსის ბოფორტმა შექმნა, რათა მეზღვაურებს ქარის ძალა ხელსაწყოების გარეშე, ზღვისა და იალქნების დაკვირვებით შეეფასებინათ. მოგვიანებით შკალას ხმელეთის ნიშნებიც დაემატა და ზუსტი სიჩქარეებიც მიება. ქვემოთ მოცემულია შკალის ძირითადი საფეხურები.
| ბალი | დასახელება | მ/წმ | კმ/სთ | რას ვამჩნევთ |
|---|---|---|---|---|
| 0 | შტილი | 0–0,2 | <1 | კვამლი ვერტიკალურად ადის |
| 1–2 | მსუბუქი, სუსტი ნიავი | 0,3–3,3 | 1–11 | ფოთლები ოდნავ შრიალებს, ქარი სახეზე იგრძნობა |
| 3–4 | ნიავი, ზომიერი ქარი | 3,4–7,9 | 12–28 | ტოტები ირხევა, მტვერი და ქაღალდი იწევა |
| 5 | ახალი ქარი | 8,0–10,7 | 29–38 | პატარა ხეები ირხევა |
| 6 | ძლიერი ქარი | 10,8–13,8 | 39–49 | მსხვილი ტოტები ირხევა, ქოლგის გამოყენება რთულია |
| 7 | ძალიან ძლიერი ქარი | 13,9–17,1 | 50–61 | მთელი ხეები ირხევა, ქარის საწინააღმდეგოდ სიარული ძნელია |
| 8–9 | შტორმი, ძლიერი შტორმი | 17,2–24,4 | 62–88 | ტოტები ტყდება, სახურავებს მცირე ზიანი ადგება |
| 10–11 | მძლავრი, სასტიკი შტორმი | 24,5–32,6 | 89–117 | ხეები ძირფესვიანად ამოიძირკვება, მნიშვნელოვანი ნგრევა |
| 12 | ქარიშხალი (ორკანი) | ≥32,7 | ≥118 | კატასტროფული ნგრევა |
როდის ხდება ქარი საშიში
ზოგადად, 5–6 ბალი (დაახლოებით 8–14 მ/წმ) უკვე უსიამოვნოა: ქოლგა გამოუსადეგარი ხდება, ველოსიპედით მოძრაობა რთულდება, მაღალი მანქანები გზაზე გვერდზე „იწევა“. 7 ბალიდან (დაახლოებით 14 მ/წმ-დან) ქარი ფრთხილ ქცევას მოითხოვს, ხოლო 8 ბალი და მეტი (დაახლოებით 17 მ/წმ და მეტი) უკვე საშიშ მოვლენად ითვლება — ტყდება ტოტები, ზიანდება სახურავები, ჩამოვარდნილი საგნები ადამიანებს ემუქრება.
საშიშროება კონტექსტზეცაა დამოკიდებული:
- ქალაქში ძლიერი ქარის დროს მოერიდეთ ხეებს, ელექტროგადამცემ ხაზებს, ხარაჩოებს, სარეკლამო ბანერებს და ცუდად დამაგრებულ სახურავებს; აივანზე არსებული მსუბუქი ნივთები წინასწარ შეინახეთ.
- მთაში ქედებსა და უღელტეხილებზე ქარი ბევრად ძლიერია, ვიდრე ხეობაში, და სიცივის შეგრძნებას მკვეთრად ზრდის. თოვლიან ზამთარში ქარი თოვლის ბუქსაც იწვევს, რაც ხილვადობას ამცირებს.
- ზღვაზე უკვე 5–6 ბალი პატარა ნავებისა და სუპბორდისთვის სახიფათოა, განსაკუთრებით, თუ ქარი ნაპირიდან ზღვისკენ უბერავს.
- გზაზე ძლიერი გვერდითი ქარი სახიფათოა ხიდებზე, ღია ველებზე და მისაბმელიანი ან მაღალი მანქანებისთვის — შეამცირეთ სიჩქარე და საჭე მტკიცედ დაიჭირეთ.
ქარი და ტემპერატურის შეგრძნება
ზამთარში ქარი ტემპერატურას „ამცირებს“ — თერმომეტრის ციფრი არ იცვლება, მაგრამ სხეული სითბოს ბევრად სწრაფად კარგავს. მაგალითად, 2016–2025 წლების მრავალწლიანი საშუალოთი (ERA5 მონაცემებით) თბილისში იანვრის საშუალო მინიმუმი −2°-ია, გუდაურის ტერიტორიაზე კი −14°. ძლიერი ქარის დროს ასეთი ტემპერატურა გაცილებით ცივად იგრძნობა, ხოლო მთის მაღალ წერტილებში, სადაც უფრო ცივა და ქარიც ძლიერია, მოყინვის რისკი იზრდება. ეს საშუალოებია — კონკრეტული დღე შეიძლება ბევრად თბილი ან ცივი იყოს. ამიტომ პროგნოზში „იგრძნობა როგორც“ ციფრსაც მიაქციეთ ყურადღება.
როგორ შევამოწმოთ ქარი პროგნოზში
ქარის ძალა დღის განმავლობაში ხშირად იცვლება: ბევრგან დღისით, მზის გათბობასთან ერთად, ქარი ძლიერდება და საღამოს წყნარდება, ფრონტის გავლისას კი შეიძლება რამდენიმე საათში მკვეთრად გაძლიერდეს. ამიტომ საათობრივი პროგნოზი ქარის შესაფასებლად ყველაზე სასარგებლოა. გადახედეთ თბილისის ამინდს საათობრივად, ზღვაზე გასვლამდე — ბათუმის ამინდს დღეს, ხოლო მთაში — გუდაურის საათობრივ ამინდს. რამდენიმე დღის სურათისთვის გამოიყენეთ ამინდი საქართველოში 7 დღით.
ყურადღება მიაქციეთ ქარის მიმართულებასაც. პროგნოზში ის, როგორც წესი, აღნიშნავს, საიდან უბერავს ქარი: „ჩრდილოეთის ქარი“ ჩრდილოეთიდან მოდის. ზამთარში ჩრდილოეთის ქარი ხშირად ცივ ჰაერს მოიტანს, ზღვისპირეთში კი ზღვიდან მონაბერი ქარი ტალღას აძლიერებს. თუ ხვალ გრძელი მგზავრობა ან გარე სამუშაო გაქვთ, წინა საღამოს შეამოწმეთ ხვალინდელი ამინდი საქართველოში.
მთავარი წესი მარტივია: შეხედეთ არა მხოლოდ საშუალო სიჩქარეს, არამედ ბერვებსაც, გადაიყვანეთ ციფრი თქვენთვის გასაგებ ერთეულში და, თუ ის 14 მ/წმ-ს (დაახლოებით 50 კმ/სთ) აჭარბებს, გეგმები გარე სამუშაოებზე, ლაშქრობასა და ზღვაზე გასვლაზე გადახედეთ.