რეკლამის ადგილი
რეკლამის ადგილი
რეკლამის ადგილი

ჭექა-ქუხილი და უსაფრთხოება: როგორ დავიცვათ თავი ელვისგან

Amindi.in
ჭექა-ქუხილი და უსაფრთხოება: როგორ დავიცვათ თავი ელვისგან

თუ ქუხილი გესმით, ელვის დარტყმის მანძილზე ხართ. გაიგეთ, როგორ ჩნდება ჭექა-ქუხილი, როდის არის ის ხშირი საქართველოში და როგორ დაიცვათ თავი.

ზაფხულის ცხელი დღის შემდეგ ცა ხშირად სულ რამდენიმე საათში იცვლება: ჰორიზონტზე მაღალი, კოშკისებრი ღრუბლები ჩნდება, ქარი ძლიერდება და მალე ჭექა-ქუხილი იწყება. ელვა შთამბეჭდავი სანახავია, მაგრამ ის ბუნების ერთ-ერთი ყველაზე საშიში მოვლენაა. ქვემოთ აგიხსნით, როგორ ჩნდება ჭექა-ქუხილი, როდის არის ის ყველაზე ხშირი საქართველოში და რა მარტივი წესები გიცავთ სახლში, ქალაქში, მანქანაში და მთაში.

როგორ ჩნდება ჭექა-ქუხილი

ჭექა-ქუხილის ღრუბელი, ანუ გროვა-საწვიმარი ღრუბელი, მაშინ ყალიბდება, როცა მიწასთან ახლოს თბილი და ნოტიო ჰაერი სწრაფად ადის ზემოთ, ცივ ფენებში. აღმავალ ნაკადებში წყლის წვეთები, ყინულის ნაწილაკები და სეტყვის მარცვლები ერთმანეთს ეჯახება და ღრუბელში ელექტრული მუხტი გროვდება. როცა მუხტებს შორის სხვაობა ძალიან დიდი ხდება, ხდება განმუხტვა — ეს არის ელვა. ელვის არხში ჰაერი წამის უმცირეს ნაწილში უზარმაზარ ტემპერატურამდე ცხელდება, მკვეთრად ფართოვდება და ამ აფეთქებისებრი გაფართოების ხმა გვესმის ქუხილის სახით.

ამიტომ ჭექა-ქუხილი ყველაზე ხშირად თბილ სეზონში და დღის მეორე ნახევარში ვითარდება, როცა მიწა უკვე კარგად გახურებულია. მთებში ფერდობები ჰაერს დამატებით აწევს ზემოთ, ამიტომ მთიან რაიონებში ღრუბლები შეიძლება ძალიან სწრაფად, ერთ-ორ საათში აშენდეს და მზიანი დილა წვიმიან, ქუხილიან ნაშუადღევად იქცეს.

როდის არის რისკი მაღალი საქართველოში

საქართველოში ჭექა-ქუხილი ძირითადად გაზაფხულის ბოლოს და ზაფხულში იცის. სეზონის კარგი მაჩვენებელია ნალექიანი დღეების წილი — ის გვიჩვენებს, რამდენად ხშირად წვიმს ამა თუ იმ თვეში. ცხრილში მოცემულია 2016–2025 წლების მრავალწლიანი საშუალო ERA5 მონაცემებით; რეალური დღეები, ცხადია, შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს. მთის პუნქტების მაჩვენებლები ფართობის (ბადის) საშუალოა: კურორტის ფერდობებზე და მაღალ წერტილებში უფრო ცივა.

ადგილიმაისი: ნალექიანი დღეებიივნისი: ნალექიანი დღეებიივლისი: ნალექიანი დღეებიმაისის ნალექი
თბილისი45%32%23%108 მმ
ქუთაისი52%57%55%153 მმ
გუდაური63%74%60%203 მმ
ბაკურიანი75%65%50%160 მმ
მესტია53%65%54%152 მმ

თბილისში მაისი წლის ყველაზე წვიმიანი თვეა — დღეების დაახლოებით 45% ნალექიანია და საშუალოდ 108 მმ მოდის. მთაში სურათი უფრო მკვეთრია: გუდაურის მიდამოებში ივნისში დღეების 74% ნალექიანია, ბაკურიანში მაისში — 75%. ყველა წვიმიანი დღე ჭექა-ქუხილიანი არ არის, მაგრამ თბილ თვეებში ხშირი შხაპუნა წვიმა მთაში სწორედ კონვექციური ღრუბლების ნიშანია.

„30 წამის“ წესი და გაფრთხილების ნიშნები

ელვას შეუძლია ღრუბლის კიდიდან რამდენიმე კილომეტრის მოშორებით დაარტყას, ამიტომ „ჯერ ხომ არ წვიმს“ უსაფრთხოების არგუმენტი არ არის. მთავარი წესი მარტივია: თუ ქუხილი გესმით, ელვის დარტყმის მანძილზე ხართ.

  • დათვალეთ წამები ელვის გაელვებიდან ქუხილამდე. ხმა დაახლოებით 3 წამში გადის ერთ კილომეტრს. თუ შუალედი 30 წამზე ნაკლებია, ღრუბელი 10 კილომეტრზე ახლოსაა და დაუყოვნებლივ უნდა მოძებნოთ თავშესაფარი.
  • დაელოდეთ 30 წუთი ბოლო ქუხილის შემდეგ, სანამ გარეთ დაბრუნდებით.
  • გაფრთხილების ნიშნებია სწრაფად მზარდი, ზემოთ „ამოდუღებული“ ღრუბლები, უეცარი ცივი ქარი, ცის ჩამუქება და ტემპერატურის მკვეთრი ვარდნა.
  • თუ თმა „ყალყზე დგება“ ან ლითონის საგნები ზუზუნებს, ელექტრული ველი ძალიან ძლიერია — დაუყოვნებლივ დატოვეთ ღია ადგილი.

რა უნდა გააკეთოთ, თუ გარეთ ხართ

ყველაზე უსაფრთხო ადგილი მყარი შენობაა ან დახურული, ლითონის სახურავიანი ავტომობილი. ფარდული, გაჩერების მოსაცდელი, კარავი და ქოლგა ელვისგან დაცვას არ იძლევა.

  • არ დადგეთ ცალკე მდგარი ხის ქვეშ — ელვა ხშირად სწორედ მაღალ, განმარტოებულ საგნებს ურტყამს.
  • მოერიდეთ ქედებს, მწვერვალებს, ღია მინდვრებს, ლითონის ღობეებს, ელექტროგადამცემ ბოძებს და წყალს.
  • თუ ცურავთ ან ნავში ხართ, დაუყოვნებლივ გამოდით ნაპირზე და გაშორდით წყალს.
  • ჯგუფში ერთმანეთს შორის რამდენიმე მეტრი დატოვეთ, რომ ერთმა დარტყმამ ყველა არ დააზიანოს.
  • თუ თავშესაფარი ახლოს არ არის, ჩაიცუცქეთ დაბალ ადგილას, ფეხები ერთად შეაერთეთ, თავი დახარეთ და ყურები ხელებით დაიფარეთ. მიწაზე ნუ დაწვებით.

მთაში და ლაშქრობისას

მთაში ჭექა-ქუხილი განსაკუთრებით საშიშია, რადგან თავშესაფარი შორსაა და ადამიანი ხშირად ირგვლივ ყველაზე მაღალი წერტილია. დაგეგმეთ ლაშქრობა ისე, რომ მწვერვალი ან უღელტეხილი დილით გაიაროთ და შუადღისთვის დაბლა იყოთ. გასვლამდე ნახეთ გუდაურის საათობრივი ამინდი ან სტეფანწმინდის ამინდი ხვალ და თუ ნაშუადღევს ჭექა-ქუხილია მოსალოდნელი, მარშრუტი შეამოკლეთ. ქედიდან რაც შეიძლება მალე ჩამოდით და ლითონის სალაშქრო ჯოხები ზურგჩანთაზე მაღლა ნუ აიშვერთ.

სახლში და მანქანაში

შენობაში ყოფნა რისკს მკვეთრად ამცირებს, მაგრამ რამდენიმე წესი მაინც მნიშვნელოვანია:

  • მოერიდეთ ქსელში ჩართულ ტექნიკას და სადენიან მოწყობილობებს; ძვირადღირებული ტექნიკა უმჯობესია წინასწარ გამორთოთ როზეტიდან. მობილური ტელეფონი, რომელიც დამტენზე არ არის, უსაფრთხოა.
  • ჭექა-ქუხილის დროს ნუ მიიღებთ შხაპს და ნუ დარეცხავთ ჭურჭელს — დენი ლითონის მილებით შეიძლება გავრცელდეს.
  • მოშორდით ფანჯრებს, კარებს და აივანს.

მანქანაში ლითონის ძარა დენს გარე ზედაპირზე ატარებს, ამიტომ დახურული ავტომობილი კარგი თავშესაფარია (კაბრიოლეტი და მოტოციკლი — არა). შეანელეთ სვლა, ძლიერი თავსხმის დროს უსაფრთხო ადგილას გაჩერდით, ჩართეთ საავარიო შუქი და ლითონის დეტალებს ხელს ნუ მოჰკიდებთ. ჭექა-ქუხილს ხშირად ახლავს სეტყვა, ძლიერი ქარი და უეცარი წყალმოვარდნა, ამიტომ არასოდეს გადაკვეთოთ დატბორილი გზა ან ადიდებული ხევი.

თუ ადამიანს ელვა დაარტყა

ელვისგან დაზარალებულ ადამიანს ელექტრული მუხტი არ რჩება — მისი შეხება უსაფრთხოა. დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება ერთიან საგანგებო ნომერზე 112. შეამოწმეთ სუნთქვა და პულსი; თუ ისინი არ არის და იცით, როგორ, დაიწყეთ გულ-ფილტვის რეანიმაცია. თუ ჭექა-ქუხილი ჯერ კიდევ გრძელდება, დაზარალებული შეძლებისდაგვარად უსაფრთხო ადგილას გადაიყვანეთ.

კლიმატური საშუალოები გვეუბნება, რომელ თვეებშია რისკი მაღალი, მაგრამ კონკრეტული დღისთვის საჭიროა ცოცხალი პროგნოზი — საშუალოები პროგნოზს არ ცვლის. გასვლამდე გადახედეთ საათობრივ პროგნოზს საქართველოსთვის, ქალაქში — თბილისის ამინდს დღეს ან ქუთაისის ამინდს საათების მიხედვით, ხოლო რამდენიმე დღის გეგმისთვის — ამინდს 7 დღით. სეზონურ მიმოხილვებს ამინდის სიახლეებში შეხვდებით.

მოკლედ: გესმით ქუხილი — შედით შენობაში ან დახურულ მანქანაში, მოერიდეთ ხეებს, წყალს და მაღალ ადგილებს და ბოლო ქუხილიდან 30 წუთი დაელოდეთ. მთაში კი გზას დილით დაადექით და ნაშუადღევს ღია ქედზე ნუ დარჩებით.

ამინდი საქართველოს ქალაქებში

აირჩიეთ ლოკაცია და ნახეთ დეტალური პროგნოზი.

თბილისის ამინდი — ბათუმის ამინდი — ქუთაისის ამინდი — რუსთავის ამინდი — გორის ამინდი — ზუგდიდის ამინდი — ფოთის ამინდი — თელავის ამინდი — ახალციხის ამინდი — ბორჯომის ამინდი — ბაკურიანის ამინდი — გუდაურის ამინდი — მესტიის ამინდი — სტეფანწმინდის ამინდი — სიღნაღის ამინდი — ქობულეთის ამინდი — ცხინვალის ამინდი — ხაშურის ამინდი — სამტრედიის ამინდი — სენაკის ამინდი — ზესტაფონის ამინდი — მარნეულის ამინდი — ურეკის ამინდი — ბახმაროს ამინდი — ანაკლიის ამინდი — ოზურგეთის ამინდი — კასპის ამინდი — ჭიათურის ამინდი — უშგულის ამინდი — წყალტუბოს ამინდი — საგარეჯოს ამინდი — გარდაბნის ამინდი — შოვის ამინდი — ტყიბულის ამინდი — ბოლნისის ამინდი — გურჯაანის ამინდი — ყვარლის ამინდი — ახალქალაქის ამინდი — მცხეთის ამინდი — ხონის ამინდი — ახმეტის ამინდი — წნორის ამინდი — დუშეთის ამინდი — საჩხერის ამინდი — ლაგოდეხის ამინდი — დედოფლისწყაროს ამინდი — ლანჩხუთის ამინდი — აბასთუმნის ამინდი — ნინოწმინდის ამინდი — მარტვილის ამინდი — ვანის ამინდი — ბაღდათის ამინდი — ხობის ამინდი — ჯვარის ამინდი — თიანეთის ამინდი — ხარაგაულის ამინდი — თეთრიწყაროს ამინდი — წალენჯიხის ამინდი — ჩოხატაურის ამინდი — ონის ამინდი — ასპინძის ამინდი — დმანისის ამინდი — ხულოს ამინდი — ჩხოროწყუს ამინდი — ამბროლაურის ამინდი — შუახევის ამინდი — ქედის ამინდი — წალკის ამინდი — ცაგერის ამინდი —